Fazla mesai, Kanunda yazılı şartlar çerçevesinde, haftalık kırk beş saati geçen çalışmalardır. Ayrıca haftalık kırk beş saati geçmemiş olsa dahi günlük on bir saati geçen çalışmalar fazla mesaiden sayılıp zamlı olarak ödenecektir. Kırk beş saati geçen çalışmalar fazla mesai olarak sayılacaktır ve işçiye zamlı olarak ödenecektir. Fazla Mesai Hesaplama 2024, 4857 sayılı İş Kanunun hükümlerine göre yapılmaktadır. İş kanunda belirtilen işler çerçevesinde haftalık çalışma saati 45 saattir. Eğer aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit olarak bölünerek uygulanır.
İşçi Kanunu Fazla Mesai Hesaplama 20244
Konu Başlıkları
İşçinin yaptığı fazla mesaisi haftalık kırk beş saati geçen çalışmasında, çalıştığı her fazla saat için saatlik ücretine denk gelen ücretinin %50 zam eklenen hali olarak hesaplanmaktadır.
Örnek vermek gerekirse;
Bir işçi aylık brüt 14.000 TL ücret ile çalışıyor ve haftada 50 saat çalışmış olsun. İşçinin fazla mesai ücretinin hesaplamasını yapabilmek için öncelikle işçinin saatlik ücretini bulmak gerekir. Saatlik ücreti bulmak için kişinin maaşını yasal sınır çerçevesinde aylık çalışma saati olan 225 saate bölünür.
Brüt Saatlik Ücreti; 14.000/225 = 62,22 TL
İş kanuna göre fazla mesai ücreti normal çalışma ücretinin 1,5 katı ve 2 katı olarak hesaplama yapılabilir. İşçinin %50 fazla mesai dilimine girecek şekilde zamlı ücretini aşağıdaki şekilde hesaplayabiliriz.
%50 Zamlı ücret; 62,22 x 1,5 = 93,33 TL
Fazla mesai olarak çalıştığı süreyi yani kırk beş saati aşan süreyi baz alıyoruz.
Fazla çalışma süresi; 50-45 = 5 saat
%50 Fazla mesai ücreti; 5 saat x 93,33 TL = 466,65 TL’dir.
Fazla Mesai Nedir?
Yasal sınırlamalar doğrultusunda bir işçinin maaşına hak kazanabilmek için gereken çalışma süresi haftalık en fazla kırk beş saattir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. Maddesi ile belirlenen haftalık çalışma saati olan, en fazla kırk beş saat dışında işçinin çalıştığı fazla süreler fazla mesai kavramının içerisinde yer almaktadır ve çalıştığı bu fazla süre için işçiye fazla mesai ücreti ödenmelidir. Fazla mesai ücretinin hesaplanması haftalık çalışma saatinin de düzenlendiği 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. Maddesinde belirtilen şartlar çerçevesinde belirlenmektedir. Zamlı ücret aylık ücretinin aylık çalışma saatine bölümünden elde edilen sonucun 1,5 ile çarpılmasıyla ortaya çıkan ücrettir. Daha sonra fazla çalıştığı saat ile zamlı ücretin çarpılmasıyla fazla mesai ücreti bulunur.
Fazla Mesai Ücreti Yasal Düzenlemesi
Fazla mesai ücreti 4857 sayılı İş Kanunu’nda düzenlenmiştir. Bu kanunda düzenlenen diğer hususlar; haftalık çalışma saatleri, fazla mesai kavramı, normal çalışma saatlerinden fazla çalışabilmesi için işçinin yazılı onayının alınması gerektiği, hafta tatilinde yapılan fazla mesainin hesaplanması, ulusal bayramlarda yapılan fazla mesainin hesaplanması gibi hususlardır.
Fazla Mesai Ücreti Nasıl İspatlanır?
Fazla mesai ücretine hak kazandığını ispatlamak işçinin yükümlülüğündedir. Ücret bordrolarına ilişkin hususlar burada da geçerlidir. İşçinin imzasını taşıyan bordronun sahteliği ileri sürülüp kanıtlanmadığı sürece, imzalı bordroda görünen fazla mesaiye ilişkin alacağının ödendiği varsayılır.
Fazla mesainin ispatı hususunda
- İşyeri kayıtları,
- İşçinin işyerine giriş çıkışı gösteren belgeler,
- İşyerindeki iç yazışmalar delil niteliğindedir.
Yazlık belgeler ile ispatlanamayan Fazla Mesai çalışmaları için tanık beyanı ile ispat yapılabilir. İmzalı maaş bordrolarından fazla çalışma ücreti ödendiği anlaşılıyorsa, işçi tarafından gerçekte fazla mesai yaptığının ileri sürülmesi mümkün olamamaktadır. Ancak, işçinin fazla mesaiden kaynaklı alacağının daha fazla olduğu yönündeki ihtirazı kaydının bulunması halinde, bordroda görünenden fazla mesainin ispatı her türlü delille yapılabilir.
Bordroların İspat Gücü
İşçinin imzasını taşıyan maaş bordrosu sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil niteliğinde olmaktadır. Yani bordronun sahteliği ileri sürülüp kanıtlanmadığı sürece, imzalı maaş bordrosunda görünen fazla mesaiden kaynaklı alacağın ödendiği varsayılır.
Bordro imzalı olsa dahi bordroda fazla mesai çalışmaları karşılığı ücret göstermelik ve sembolik bir şekilde gösterilmiş ise, bu hususta da işçi tanıkla fazla mesai yaptığını kanıtlarsa, bu halde ise fark ücretleri hesaplanmalıdır.
Tanık Beyanlarının Delil Değeri
Fazla mesai yaptığını iddia eden işçi, bu fazla mesai iddiasını ispat etmek zorundadır. İşçi fazla mesai iddiasını yazılı olan belgelerle ispat edebileceği gibi yazılı belge olmaması durumunda iddiasını tanık beyanlarıyla da ispat edebilir.
Dinlenen tanıkların tarafsız olmaları gerekmektedir. Ek olarak Yargıtay’ın bir kararında belirttiği üzere, işyerindeki çalışma düzeni hakkında bilgisi olmayan ve bilgi sahibi olması da mümkün olmayan tanıkların beyanları dikkate alınmaz.
Memur Fazla Mesai Ücreti 2024
Memurların fazla mesai ücreti yani saat başı fazla çalışma ücreti beş lira kırk kuruş olacaktır. 2024 yılında ise fazla mesai ücreti on lira on kuruşa yükseltilecektir.
Normal çalışma süresi haftalık olarak kırk beş saattir. Bu belirlenmiş olan saati aşan her bir saat için ek bir ücret ödenmektedir. Bunun hesaplanma yöntemi ise şu şekildedir.
Aylık brüt ücret 225’e bölünür. Bu işlemden gelecek sonuç saatlik çalışma ücretidir. Fazla mesai ücreti ise saatlik ücretin %50 zamlı halini oluşturmaktadır. Bu nedenle saatlik ücret 1.5 ile çarpılır. Fazla çalışma süresini bulmak için ise çalışılan saat normal çalışma saati olan kırk beş saatten çıkarılır. Fazla mesai ücreti ise bulunan bu fazla çalışma saati ile zamlı ücretin çarpılmasıyla bulunmaktadır.
270 Saat Fazla Mesai
270 saat fazla mesai hususunda Yargıtayın bir kararı mevcuttur. Buna göre, 4857 sayılı İş Kanunu’nda düzenlendiği üzere işçiye, kural olarak bir yılda 270 saatten daha uzun süreli fazla çalışma yaptırılamaz. Fakat işçinin bu yasağa rağmen yılda 270 saatten fazla çalıştırılması hâlinde fazla çalışma ücretinin tamamının işçiye ödenmesi gerekir. Tarafların arasında yapılan bireysel iş sözleşmesinde, fazla çalışmaların aylık ücret içinde ödeneceğinin öngörülmesi ve buna uygun olarak ödeme yapılması hâlinde, yıllık 270 saatlik fazla çalışma süresinin ispatlanan fazla çalışmalardan düşülmesi gerekir.
Ayrıca fazla mesai ücretinin sözleşme içinde kararlaştırılması halinde ise, işyerinde haftalık kırk saat çalışma yapılıyorsa kararlaştırılan ücretin kırk beş saate kadar olan fazla süreler ile ücret ile yıllık 270 saat fazla çalışmayı kapsadığı kabul edilmelidir. İşçiye her ay ödenen ücret içinde bu fazla çalışmaların bir kısmının yer aldığı taraflarca kabul edildiğinde, 270 saatin on iki aya bölünmesi sonucu belirlenen 22,5 saat, her ay için olur, haftalık olarak ise 5,2 saat kanıtlanan fazla çalışma süresinden düşülmelidir.
Sağlık Bakanlığı Fazla Mesai Hesaplama
Sağlık Bakanlığına bağlı çalışan personeller nöbet çalışmaları için fazla mesai ücretine hak kazanırlar. Sağlık bakanlığı fazla mesai ücreti yüzde elli oranında artırımlı olarak ödenmektedir. Ödenen fazla mesai ücreti damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz.
Aile sağlığı merkezleri ve toplum sağlığı merkezlerinde altmış saatten fazlası, diğer yerlerde 130 saatten fazlası için fazla mesai ödemesi yapılmamaktadır. Yoğun bakım, acil servis ve 112 acil sağlık hizmetlerinde tutulan nöbetlerde ise saatlik fazla çalışma ücreti yüzde elli zamlı olarak ödenecektir. Ancak yine 130 saati aşan nöbetler için fazla çalışma ödemesi yapılmamaktadır.
Her bir nöbet saati için gösterge rakamlarının aylık katsayı ile çarpılması neticesinde hesaplanan tutarda nöbet ücreti ödenir. Riskli birimlerde nöbet görevinde bulunan sağlık çalışanları normal nöbet ücretine göre 1,5 kat daha fazla mesai ücretine hak kazanırlar.
Asgari Ücret Fazla Mesai Hesaplama
Asgari ücret fazla mesai hesaplamada belirlenen oranlar brüt ücrete eklenir.
Fazla mesai hesaplaması şu şekilde yapılmaktadır.
- Öncelikle brüt ücret 225’e bölünür ve saatlik çalışma ücreti bulunur.
- Fazla mesai ücreti ise saatlik ücretin 1.5 ile çarpılmasıyla bulunmaktadır.
- Çalışılan süreden normal çalışma süresi olan kırk beş saat çıkarılarak fazla çalışılan saat bulunur.
- Fazla mesai ücreti ile fazla çalışılan saatin çarpılmasıyla ödenecek olan fazla mesai ücreti bulunur.
2023 yılında asgari ücret 11.402,31 TL’dir. Brüt asgari ücret 13.414,50 TL’dir. Fazla mesai ücretini hesaplayacak olursak;
- 13.414,50 / 225 =59,62 TL saatlik çalışma ücretidir.
- 59,62 x 1.5 = 89,43 TL fazla mesai ücretidir.
- Bulunan fazla mesai ücreti çalışılan fazla saat ile çarpılırsa ödenilmesi gereken miktar bulunur.
Fazla Mesai Hesaplama Net Ücretten Mi Hesap Edilir?
Fazla mesai hesaplama net ücretten hesap edilmez. Fazla mesai ücreti saatlik olacak şekilde ve brüt ücret üzerinden hesaplanmaktadır. Brüt ücret işçinin aylık kazancından yani maaşından kesintiler yapılmadan önceki maaşıdır. Brüt ücret net maaş, SGK primi, işsizlik primi, gelir vergisi ve damga vergisinin toplanmasıyla bulunur.
Fazla mesai ücreti brüt maaşın 225’e bölümünden gelen saatlik çalışma ücretinin, 1.5 ile çarpılmasıyla bulunur. Bu bulunan ücretin ise fazla çalışma saatiyle çarpılması neticesinde ise ödenecek fazla mesai ücreti bulunmaktadır.
İşyerinin belirlemiş olduğu sürenin üstünde çalışma da fazla mesai kapsamına girmektedir.
Fazla Mesai Onay Formu
İşçiden alınacak olan fazla mesai onay formu, işverenin iş yerinde fazla mesai uygulayabilmesi için gereklidir. Fazla mesai onay formu işçiye sunularak yazılı bir şekilde onayının alınması gerekmektedir.
İşyerinizde çalışmakta olan ……….. T.C. Kimlik numaralı personeliyim. İşverenin gerekli gördüğü tarihlerde işlerin aksatılmadan yürütülebilmesi için … /… /… – … /… /… tarihlerinde istenilen gün ve saatte fazla mesai yapmak için muvafakatim olduğunu ve bu çalışmam karşılığında yürürlükte olan İş Kanunu çerçevesinde fazla mesai ücretimi almayı kabul ve beyan ederim.
Tarih
Adı Soyadı
İmza
Resmî Tatilde Fazla Mesai Hesaplama
İşçilerin resmî tatillerde çalışmaları durumunda günlük ücreti olan miktar yüzde yüz zamlı bir şekilde ödenecektir. İşçi bu resmî tatilde çalışmamış olsa dahi bir günlük ücretini tam bir şekilde alacaktı. Çalışmasıyla birlikte çalıştığı için de ücrete hak kazanmaktadır. Bu nedenle toplamda ücretinin iki katını almış olmaktadır.
Fazla Mesai Zorunlu Mu?
İşçi fazla mesai için zorunlu tutulamaz. Haftalık çalışma saati İş Kanunu’nda düzenlenmiştir. Buna göre haftalık çalışma saati en fazla kırk beş saattir. İşveren, işçiye fazla mesai yaptırmak yani haftalık kırk beş saatin üzerinde çalıştırmak veya belirlediği saatin üzerinde çalıştırmak istiyor ise işçinin yazılı bir biçimde onayını alması gerekmektedir.
Fazla mesai İş Kanunu’nda düzenlendiği üzere haftalık olarak en fazla kırk beş saattir. Bu saatin üzer çalışmalarda işçi ek ücrete hak kazanmaktadır. Ayrıca işverenin belirlediği saatin üzerinde çalıştırması da fazla mesai kapsamına girmektedir. Örneğin işveren haftalık otuz beş saat kararlaştırmış ise işçinin kırk beş saat çalışması fazla mesai kapsamına girmektedir.
1 saat Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır?
Bir saat fazla mesai ücreti şu şekilde hesaplanmaktadır; öncelikle işçinin aldığı aylık brüt maaş 225’e bölünür. Bu işlem neticesinde saatlik çalışma ücreti bulunur. Bulunan bu saatlik çalışma ücretinin 1.5 ile çarpılması neticesinde fazla mesai ücreti bulunur. Bu işlem neticesinde bulunan ücret saatliktir. Daha sonra fazla çalışılan süre hesaplanıp bulunan ücretle çarpılırsa ödenilecek fazla ücret bulunabilecektir.
Fazla Mesai Süresi Eksik Çalışma Süresinden Sayılır Mı?
Fazla çalışma yapan işçi isterse, yaptıkları bu fazla çalışmalar karşılığı olarak zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir. Yine taraflar kendi aralarında yapacağı bir anlaşma ile bu süreyi daha da artırabilirler. Zamlı ücret yerine işverenden serbest zaman kullandırılmasını isteme hakkı işçinin seçimlik olan haklarındandır ve işçinin isteğine bağlıdır. Dolayısıyla, işçinin zamlı ücret yerine serbest zaman talep etmesi halinde işverenin bunu reddetme hakkı bulunmamakta olup işveren, işçiye bu hakkı kullandırmak zorundadır.
Fazla Mesai Yaptırılamayacak İşler Nelerdir?
Fazla mesai yaptırılamayacak işler; sağlık kuralları açısından günde ancak 7.5 saat ya da 7.5 saatin daha altında çalışılması gereken işler, maden ocaklarındaki çalışmalar, kablo döşeme çalışmaları, kanalizasyon çalışmaları, tünel inşaatları gibi işlerin yer ve su altında yapılanlarıdır. Bu tür işlere fazla çalışma yapılamaz.
Fazla Mesai Ücreti Talep Hakkı Olmayan Meslekler
Fazla mesai ücreti talep hakkı olmayan meslekler 1. 2 ve 3. Derece yönetici kadrolarında görev yapan çalışanlardır. Bu hususta Yargıtay’ın vermiş olduğu bir kararı bulunmaktadır. Yargıtay’a gelen dosyada yargıtay, müdür ya da üst seviyede yönetici olan çalışanlara fazla mesai ödenmeyeceğine dair karar vermiştir.
Fazla Mesai Yargıtay Kararları
İşçinin yaptığı fazla mesai ile ilgili Yargıtay’ın vermiş olduğu çeşitli kararlar bulunmaktadır. Bunlara örnekler verecek olursak;
Yargıtay 9. Hukuk dairesinin 2020 yılında vermiş olduğu kararında belirtildiği üzere fazla mesai yaptığının iddia eden kişi yapmış olduğu bu iddiasını ispatlamakla yükümlü tutulmaktadır. Ayrıca işçinin imzasını taşıyan bordro sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil niteliğinde sayılmaktadır. Fazla çalışmanın ispatı hususunda ise işyerinde tutulan kayıtlar, özellikle işçilerin işyerine girişi ve işyerinden çıkışı gösteren belgeler, işyerinde yapılan iç yazışmalar delil niteliğinde sayılır. Ancak, fazla mesainin yazılı belgelerle kanıtlanamamış olması durumunda ise tanıkların beyanları ile sonuca gidilebilmesi mümkün olmaktadır. İşçinin fiilen yapmış olduğu işin niteliği ve işin yoğunluğuna göre fazla çalışma olup olmadığı araştırılmalıdır.
Yargıtay 9. Hukuk dairesinin 2020 yılında verdiği kararında ise işçi fazla mesai yapsın yapmasın prim ödemesi var ise bu ek ücrete hak kazanmakta olduğunu belirtmiştir. Yani işçinin fazla mesai yapması halinde ödenen primin fazla mesai ücretini de karşıladığı gerekçesi isabetli bir karar değildir. İşveren tarafından yapılan prim ödemeleri ile fazla mesai ödemeleri birbirinden bağımsız değerlendirilmesi gereken olgulardır.
Yargıtay 9. Hukuk dairesinin 2021 yılında verdiği bir kararında belirttiği üzere iş sözleşmelerinde fazla mesai ücretinin aylık ücrete dahil olduğu yönünde kurallara sınırlı olarak değer verilmelidir. 9. Hukuk dairesi, 270 saatle sınırlı olmak üzere söz konusu hükümlerin geçerli olduğunu kabul etmektedir. Açıklamak gerekirse fazla mesainin aylık ücret içinde ödendiğinin öngörülmesi ve işverenin buna uygun olarak ödeme yapmış olması halinde, yıllık 270 saatlik fazla mesai süresinin ispatlanmış olan fazla mesailerden indirilmesi gerekir.
%200 Mesai Nasıl Hesaplanır?
İşçilerin normal mesai ücreti ödenirken %50 zamlı, resmi tatil gibi günlerde çalışmaları karşılığı ödenirken ise %100 zamlı ödenir. Bir örnek üzerinden %200 zamlı mesaiyi hesaplamak gerekirse;
Bu kişi 10.000 TL maaş alıyor ve 50 saat çalışmış olsun.
10.000/225=44,4 TL bu işçinin saatlik ücretidir.
44,4 TL %200 zamlı olarak ödeneceği için, 133,2 olarak ödenir.
5 saat fazla çalıştığı için de 133,2×5=666 TL fazla ödenir.
%150 Mesai Nasıl Hesaplanır?
Bir işçi normal mesai ücretini saatlik olarak %50 fazla olarak almaktadır. Resmi tatil ya da bayram gibi günlerde çalışması durumunda ise fazla mesai ücretini %100 zamlı olarak almaktadır. Örnek ile %150 mesai ücretini hesaplamak gerekirse;
Örnek olarak işçi 12.000 TL maaş alıyor ve fazladan 5 saat çalışmış olsun.
12.000/225=53,3 TL işçinin saatlik ücretidir.
Bu 53,3 TL olan saatlik ücret %150 zamlı olarak ödenecektir. Bu durumda 53,3 TL’nin %150’si 79,95 TL’dir. Yani %150 zamlı olarak saatlik ücreti 133,25 TL olmaktadır.
133,25×5=666,25 TL fazla mesai ücreti ödenmektedir.
Fazla Mesai Hesaplama Formülü
Fazla mesai hesaplama formülünün iki farklı durumu vardır. Burada normal mesai ve resmi tatil ya da bayramlarda çalışan işçinin aldığı ücret farklıdır. Normal mesaide işçi, maaşını %50 zamlı olarak alır. Resmi tatil ya da bayramlarda çalışan işçi ise %100 zamlı olarak alır. Bunun sebebi ise işçi resmi tatilde işe gitmeseydi de maaşını alacaktı fakat gitmesi halinde ek maaşa daha hak kazanır.
Hesaplama formülü ise şu şekildedir;
Brüt ücret 225’e bölünür ve saatlik ücret bulunur.
Bulunan saatlik ücretin yapılan zam ile çarpılmasıyla zamlı ücret bulunur.
Bu zamlı ücretinin, işçinin çalıştığı fazla mesai saati ile çarpılması sonucu işçiye ödenecek olan fazla mesai ücreti bulunmuş olur.
Detaylı bilgi almak istiyorsanız buraya tıklayınız.
